سید محمد مرد:افزایش اختیارات مدارس،لازمه تربیت فرزندانی کارآمد

اخبار اختصاصی سرویس مصاحبه

در مدارس پیشرفته حوزه های اختیارات مدارس تا حدود ۵۰ درصد است در حالیکه طبق آمار در کشور ما تنها ۱۰ درصد اختیارات به عهده مدارس است.
در آموزش و پرورش سنتی امروز ما متاسفانه شاهد این هستیم که دانش آموزان و فرزندان ما علاقه ای به درس ندارند،در حالی که در گذشته این چنین نبوده است از سویی دیگر حوزه اختیارات مدارس و مکتب خانه ها در سالیان قبل رویکردی متفاوت داشته است.به همین دلیل داشتن اطلاعات کافی درباره گذشته آموزش و پرورش ما و هم چنین سیر تحول در فرم محتوایی و اجرایی آموزش و پرورش از ملزوماتی است که بدانیم چگونه آموزش و پرورش ما به جایگاه حال حاضر رسیده است به همین دلیل با دکتر مرد،متخصص این حوزه گپ و گفتی را ترتیب داده ایم؛
سرمشق نیوز: در نگاه شما مدرسه محورى در نظام آموزش تبار تاریخ دارد یا جایگاهی واقع گرایانه نسبت به زمان؟
مرد: تعلیم و تربیت ما از ابتدا بر مبناى مدرسه محورى بوده است ما از سال ١٣١٣ نظام آموزشى مدرن یا وزارت آموزش و پرورش داشته ایم اما این موضوع به این معنی نیست که ما قبل از ١٣١٣ داراى مدرسه نبوده ایم ما مکتب خانه ها ،مدارس نظامیه، مدارس رشدیه و دیگر مدارس به نام را از سال های بسیار دورتر داشته ایم و تعلیم و تربیت در ایران نخست از مدارس اغاز شد
وزارت آموزش و پرورش در سال ١٣١٣ تاسیس شد در صورتی که قدمت مدارس ما به ٢٠٠-٣٠٠ سال قبل برمیگردد.

سرمشق نیوز : در این دیدگاه ما نظامیه را مدارس نظام مند در نظر نخواهیم گرفت؟
مرد:ما قبل از این که نظام تعلیم و تربیت به شکل منسجم و متمرکز داشته باشیم مدارس مختلفى داشتیم که از طریق وقف،خراج،شهریه و …..اداره می شدند مانند مدارس دینى و مذهبى نظامیه که از دوره گذشته وجود داشته است..
سرمشق نیوز:نظامیه قدمتى بر ٩٠٠ سال دارد
مرد:بله و این نشان میدهد که قدمت مدارس ما بیش از نظام تعلیم و تربیت بوده است اگر نظامیه را بررسى کنیم متوجه کارکرد موفق آن میشویم

سرمشق نیوز: اما نظامیه هم از لحاظ جغرافیایى داراى پراکندگى محدود بوده و هم شیوه پذیرش خاص و منحصر به فردى داشته است این که ما در گذشته مدارسى مختلفى داشته ایم تا چه حد میتواند مدرسه را در جایگاه برقرار کننده عدالت آموزشى متصور کند؟ و آیا چنین دیدگاهی پیش از اسلام نیز وجود داشته است؟
مرد:از منظر بحث تاریخی بهتر است به منابعی که مربوط به تاریخ مدارس ایران است مراجعه شود چون بحث مدرسه محورى است گریزی تاریخى داشته ایم تا به این گزاره درست برسیم که مدارس از لحاظ تاریخی قبل از تشکیلى نظام هاى جامع آموزشى یا نهاد ها آموزش و پرورش به عنوان یک نهاد حاکمیتی وجود داشته اند.
.
سرمشق نیوز:یعنى مدرسه یک نهاد پیشا سیستمی بوده؟
مرد:بله به لحاظ وجودى مدارس قبل از نهاد هاى حاکمیتى آموزش پرورش وجود و کارآیى داشته اند.

سرمشق نیوز:یعنى شما اثر بخشى را در آموزش و پرورش پیش از نظام سیستماتیک میبینید؟
مرد:بله بسیار از نوابغ ایران در مدارس معروف بغداد و رى و نیشابور و حتى مدارس رشدیه رشد و نمو پیدا کردند
این به این معنی نیست که این مدارس کامل بوده اند اما اگر در مجموع نگاه کنیم کارایى آموزشى بالایی داشته اند
سرمشق نیوز:این کارایى با عدالت آموزشى در تناقض نبوده است؟یعنى امکان دسترسى همه به این مدارس کارا فراهم بوده است؟
مرد: در نظام آموزشى در آن دوره اصلا بحث عدالت مطرح نبوده است و حتى سیطره نوابغ را داشته ایم و کسانى وارد این مدارس میشدند که توان هوشى بالایی داشته اند حتى اگر خاستگاه اجتماعی پایین داشته باشند کسانى که وارد این مدارس میشدند به واسطه پذیرش استاد و کشف استعداد بوده است.

و اینطور نبوده که مخصوص یک طبقه اجتماعی خاص باشد،اکثر این مدارس استاد محور بوده اندعلم آموزى در آن زمان سختى هاى زیادى داشته است
سرمشق نیوز:بله براى مثال سعدى میگویدمرا در نظامیه ادرار بودشب و روز تلقین و تکرار بود
مرد: این مدارس زیر نظر حکام نبوده است و شاید فرزندان قدرتمندان از این مدارس بهره میبردند اما این مدارس و اساتید زیر نظر حکومت نبوده است
سرمشق نیوز: یعنى مانند دوره پیش از اسلام و به طور مشخص دوره ساسانی نبوده است؟
مرد: خیر ما در دوره پس از اسلام یک دوره فطرت داریم و پس از آن مدارسى مانند نظامیه و مدارس علوم دینی آغاز میشود که در کنارش علوم دیگر به عنوان حکمت و گستره بیشتر موضوعی تدریس میشد ما براى مدارس ریشه های تاریخی زیادى قائلیم میتوان گفت که چون جغرافیا ایران جغرافیا وسیعی بوده است هیچ لزومی برای این که مکتب ها و نظامیه ها و مدارس به صورت متمرکز اداره شود وجود نداشت ممکن است از یک مدرسه الگو بردارى میشد اما بعد ، آن مدرسه با توجه به ویژگی های خاص مناطق مختلف به صورت مستقل تشکیل و اداره میشد و استقلال کامل داشت و اکثرا این موضوع در شهر های بزرگ اتفاق می افتاد
سرمشق نیوز:ما هرچه به سمت جلوتر می آییم این عدالت را کمتر میبینیم به طور مثال میرزا تقی خان امیرکبیر معروف است که از پشت در کلاس فرزندان قائم مقام فراهانى درس را فرا میگرفته است چون حق ورود به کلاس درس را نداشته است
مرد: بحث عدالت آموزشى بسیار مفصل است و باید ریشه های تاریخی آن را یافت تا بتوان گفت در دوره های مختلف عدالت آموزشی محقق شده است یا نه .در نگاه کلى تر میتوان گفت عدالت آموزشى در بسیا رى از رفتار های ما متغیر وابسته نبوده بلکه متغیرى مستغل بوده است در مورد اصل مبحث مدرسه محورى از سال ١٣١٣ که وزارت معارف شکل میگیرد حاکمیت به بحث آموزش متمرکز ورود پیدا میکند و آموزش توسط حکومت به اقصى نقاط ایران میرود و این شروع گسترش آموزش و پرورش است. زمانى که آموزش و پرورش گسترش پیدا میکند به خاطر سیطره حکومت استقلال مدارس رفته رفته کاهش پیدا کند ویعنى از زمانى که ما وارد آموزش و پرورش مدرن میشویم یعنى از دوره رضاخانى داراى یک نظام آموزشى با کتاب ها و استخدام نیروى انسانى متمرکز و سرفصل هاى دیکته شده هستیم این نظام همواره با همان ساختار ادامه دارداکثر کسانى که وارد حوزه تعلیم و تربیت شده اند به این نظر رسیده اند که چون رسالت و کارکرد اصلى جامعه در مدارس اتفاق می افتد تمرکز و توجه باید به مدرسه و نظام آموزشى معطوف کرد این شعارى است که از زمان آقاى مظفر است چندین دهه است در کشور داده میشود
سرمشق نیوز:حتی در برنامه های دکتر نجفى و دکتر اکرمی مدرسه محورى را دیده ایم
مرد:بله .کسانى که در راس ستاد قرار میگیرند چون دوست ندارند حوزه اختیاراتشان کاهش یابد هرگز آن اتفاق عملى در مورد مدرسه محورى در مدارس به وجود نیامده است .بزرگترین اتفاقى که در این حوزه افتاده است مربوط به دوره آقای حاجی است که مطرح کردند که مدیریت مدرسه توسط معلمین مدرسه انتخاب شود همینطور در دوره اقاى حاجى بحث سازمان های اموزش و پرورش در استان ها مطرح شد و یک مقدار تمرکز زدایى شد.
سرمشق نیوز:کمیسیون با ذهنیت تعاون وارد آموزش و پرورش شد که در محتوا خود را نشان داد و این محتوا تعاون خود را در مدیریت نیز نشان می داد .سوال من این است که تا جایى که آموزش دولتى است مدارس از یک جایى دستور میگیرند و یک متن مشخصى را آموزش میدهند و یک کادر مشخص استخدام شده دولتى دارند وقتى قانون ما اجازه تاسیس مدارس غیرانتفاعی را میدهد چرا این غیر انتفاعی بودن نمی توان در حیطه محتوایى خود را نشان دهد؟
مرد:یکى از اساسی ترین مسائلى که افراد با تجربه حیطه آموزش و پرورش به آن رسیده اند واگذارى و واسپاری آموزش و پرورش به عنوان یک راه حل است در مورد این که این موضوع تدریجی باشد یا دفعی خیلى بحث شده است.
سرمشق نیوز:این واگذاری حالت شکل و ساختار دارد یا در محتوا نیز امکان پذیر است؟
مرد: در نهایت این است که باید در محتوا باشد.یک سوال ساده که در این زمینه مطرح میشود این است که ایا خانواده حق دارند در مورد این که فرزندشان چگونه تربیت شود نظر دهند؟ این سوال ساده اى است که پاسخ پیچیده ای دارد اگر بپذیریم که خانواده ها حقى دارند آن وقت بحث مشارکت مطرح میشود.من دوازده سال فرزندم را تحویل نظام آموزشى میدهم آیا حق دارم خود نیز در این حوزه مشارکت کنم؟ گاهى پاسخ این سوال منفی است .از این رو است که گاهى تفاوت میان تربیت خانواده و مدرسه به وجود مى آید
سرمشق نیوز:هنجار های دوگانه
مرد:بله در این صورت مدرسه از دانش آموز یک انتظاراتی خواهد داشت و خانواده جامعه نیز انتظار دیگری خواهند داشت
و تربیت دوگانه رخ خواهد داد
سرمشق نیوز:در این صورت فاصله زیادی میان نظام آموزشى و خانواده ایجاد خواهد شد و این گسست در آخر جایى خود را نشان خواهد داد آیا میتوان ترک تحصیل را مصداقى براى بروز گسست در نظر گرفت؟
مرد: خیر ،گسست رفتارى به عین در رفتار دانش آموز در مدرسه و خارج مدرسه کاملا مشخص است ،میتوان تابستان دانش آموزان را در نظر گرفت که از شکل ظاهری تا رفتارشان کاملا متفاوت خواهد بود
سرمشق نیوز:در واقع ارزش ها خانواده در یک چهارم از سالی که با آن ها سپری میکنند بر سه چهارمى که در نظام آموزشى سپرى میشود سیطره پیدا میکند؟
مرد:بله.طبیعتا بسیارى از دانش آموزان صرفا براى گرفتن نمره به مدرسه میروند از این رو خانواده با آن ها همکاری میکند تا به مدرسه دروغ بگویند
سرمشق نیوز:این باعث نهادینه شدن اخلاق ریاکارانه نمیشود؟
مرد:بله این موضوع باعث بسیارى از مشکلات خواهد شد .اگر باز گردیم به سوال اصلى که آیا مدرسه محورى در طى این سى سال گام به جلو برداشته است باید گفت خیر هیچ گامی به جلو برنداشته است .یعنی ما هیچ کارى برای مدرسه نکردیم.من یک جمله جالبى که از یک دانش آموزانم شنیده ام(( ما وضعیت آموزش و پرورش خوبى نداریم اما مدارس خوب هم داریم))
یعنی ما هیچ نمیتوانیم مشکلات آموزش و پرورش را دفعی و و در ساختار کلى حل کنیم اما میتوانیم مدارسى داشته باشیم که کیفیت مطلوب داشته باشند یعنى اگر حتى بحث محتوایى تعلیم و تربیت را کنار بگذاریم که بحثى چالش برانگیز است و حاکمیتى بر آن نظر و دخالت دارد و حوزه است که میتواند محل دعوا حاکمیت و مردم باشد را کنار بگذاریم در مورد اداره مدارس هم مشکل داریم ما نمی توانیم تعلیم و تربیت خوب و مطلوب داشته باشیم که در این شرایط آموزش و پرورش نیز نداریم اما در این آموزش و پرورش ما اگر به مدارس استقلال دهیم میتوانیم مدارس خوبى داشته باشیم و این مدارس با توجه به جغرافیا و محیط میتوانند مدام اضافه شوند و ما به جاى آن که مشکلات آموزش و پرورش را در سطح ملى حل کنیم در شرایطی که تاکنون هیچ اراده ایى در این زمینه نبوده است، اجازه دهیم مدارس خودشان سطح کیفى را بالا بیاورند.
سرمشق نیوز: این سطح کیفی از دیدگاه شما میتواند سخت افزارى باشد یا نرم افزارى؟
مرد:هردو باهم. زمانی که ما از مدرسه محور حرف میزنیم یعنی این که یک مدرسه باید بتواند حداقل ها را به تدریج افزایش دهد
مثلا یک مدرسه امسال ده درصد اختیار دارد تا پنج سال بعد این ده درصد به پنجاه درصد اختیارات برسد
این به این معنا است که یک مدرسه بتواند خودش تا حدودى برای خود تصمیم بگیرد که چه برنامه هایى دارد .در همه کشور هایى که آموزش و پرورش پیشرو دارند مدارس بسیار قدرتمنداند.مدارس اجازه فکر کردن دارند
ادامه دارد…

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *